Η χαμενη ανοιξη της προσωκρατικης φιλοσοφιας

Η προσωκρατικη Φιλοσοφια
[μια ερωτικη εξομολογηση, που θα μπορουσε να ειναι και ενας μονολογος περι φιλοσοφιας]

Η φιλοσοφια ως Ερωτας

Φιλοσοφια? Μαλιστα, φιλοσοφια! Διοτι καλη μου, τα αγωνιωδη ερωτηματα που απασχολουν εσενα, εμενα και τον αποδιπλα, δεν προεκυψαν εχτες και δεν θα σταματησουν να υπαρχουν αυριο. Για να μην σου πω ότι, απαξ και κλεισεις την τηλεοραση, θα εχεις να αντιμετωπισεις το ζορικο προβλημα του εαυτου σου, ο οποιος πιθανον να σου θεσει με τον ιδιο αμειλικτο τροπο τα βασικα ερωτηματα της Υπαρξης, όπως ετεθησαν κατι αιωνες πριν από εμας, στον Ηρακλειτο και στον Αναξιμανδρο.

Γι αυτό σου λεγω Αγαπημενη, το να ασχοληθει κανεις με τη φιλοσοφια, είναι σαν να ανοιγει έναν διαυλο επικοινωνιας με αλλους ανθρωπους, οι οποιοι αντιμετωπισαν παρομοιες καταστασεις στο διαβα του Χρονου και εδωσαν καποιες ενδιαφερουσες μαρτυριες.
Με λιγα λογια και σταρατα, η φιλοσοφια δεν είναι παρα η Μεγαλη γειτονια του Κοσμου, oπου βγαινουμε τα απογευματα της Ζωης, για να πουμε μια κουβεντα με οσους κατά καιρους μιλησαν μαζι μας την ιδια μυστικη γλωσσα. Περα από κοινωνιες, περα από χρονολογιες και περα από πλαστες ταυτοτητες.

Και για να το πω πιο κομψα, φιλοσοφια είναι ο τροπος του ανθρωπου να αντιμετωπιζει την κοσμικη μοναξια του Οντος - αυτο ακριβως δηλαδη, που αναζηταμε μεσα απ' τον Ερωτα...

Οι προσωκρατικοι

Τι παναπει τωρα, «προσωκρατικη φιλοσοφια» και ποιοι ησαν οι λεγομενοι προσωκρατικοι φιλοσοφοι? Το ερωτημα ειναι μπερδεμενο. Και είναι μπερδεμενο, γιατι παραπεμπει σε ένα ειδος χρονικου προσδιορισμου, το οποιο δεν επαρκει. Το πρωτο πραγμα που υποθετεις όταν ακους τον ορο προ-σωκρατικος, είναι βεβαια ότι αναφερεται στους φιλοσοφους που εδρασαν πριν από τον Σωκρατη. Ελα όμως που καποιοι προ-σωκρατικοι, όπως ο Δημοκριτος ας πουμε, ησαν στην ουσια συγχρονοι του Σωκρατη και καποιοι αλλοι, όπως ο Πρωταγορας κατατασσονται τοσο στους προσωκρατικους, οσο και στους σοφιστες, με τους οποιους ειχε παρε-δωσε ο διασημος σειληνος της φιλοσοφιας…
Δηλαδη, τι παιζει εδώ χαμου?
Είναι αραγε ορθο να αντιλαμβανομαστε τον ορο προσωκρατικοι, ως απλο χρονικο προσδιορισμο, που τοποθετει μια χορεια στοχαστων στους προδρομους της σωκρατικης «διαλεκτικης» ή μηπως αυτό είναι μονον μια χονδροειδης κατηγοριοποιηση, που αφηνει απεξω το ουσιωδες συνεκτικο στοιχειο της προσωκρατικης φιλοσοφιας?
Για να το πω πιο απλα, υπαρχει κατι τις που να ειναι κοινο αναμεσα στους λεγομενους προσωκρατικους ή απλως τους αποκαλουμε ετσι επειδη φτανουν ως τις αρχες του 4^ου π.Χ. αιωνα, οπου αρχιζει να κυριαρχει η Πλατωνικη [και όχι Σωκρατικη] φιλοσοφια?

Με μια πρωτη ματια θα μπορουσες να πεις ότι δεν φαινεται να υπαρχει ενας συνεκτικος ιστος μεταξυ του Θαλη και του Ηρακλειτου, ουτε μπορουμε να βρουμε κοινα στοιχεια στον Αναξιμανδρο και στον Ξενοφανη, παροτι ο δευτερος ηταν μαθητης του πρωτου.
Ο Θαλης, ας πουμε, πιστευε ότι η αρχικη αιτια των οντων ηταν το Υδωρ, ενώ ο Ηρακλειτος την απεδιδε στο Πυρ. Ο Αναξιμενης θεωρουσε ως πρωταρχικη αιτια του Είναι τον αερα, ενώ ο Παρμενιδης διεκρινε ως τετοια τη Διανοια.
Επιπλεον, για τον Ηρακλειτο ο Κοσμος ηταν ένα διαρκες Γιγνεσθαι, μια αεναος μεταβολη, ενώ για τον Παρμενιδη και τους Ελεατες, η Κινηση ηταν μια φενακη και το μονο που μπορουσε να εξελιχθει, μετακινουμενο, ηταν ο Νους, η Ιδεα που εχουμε για τα πραγματα…
Πώς να γεφυρωσεις τοσο σοβαρες διαφορες?
Κι όμως… κι όμως…

Στην ουσια, οι προσωκρατικοι απηχουσαν μια αρχετυπη Εικονα για το Είναι, που παρα τις σημαντικες διαφορες στον κορμο του στοχασμου τους, εδιδε μιαν άλλη διασταση στην Υπαρξη, η οποια ανετραπη μετα από τη βαθεια τομη που δημιουργησε η Πλατωνικη φιλοσοφια, κατά τη διαρκεια του 5^ου και του 4^ου π.Χ. αιωνων.
Ο Αναξιμανδρος, ο Ξενοφανης, ο Πυθαγορας, ο Παρμενιδης και, ισως ο μεγιστος ολων, ο Ηρακλειτος, φυσικα μεσα από τις διαφοροποιησεις τους, προσπαθησαν να διαυγασουν την Ουσια του Είναι, διατηρωντας όμως ζωντανο τον συνεκτικο ιστο που τους συνεδεε, με την Αρχεγονη Ιδεα της Ενοτητας του Κοσμου.
Αυτην ακριβως που ανετρεψε ο Πλατων.

Με αλλα λογια αγαπημενη, αν ξαναδιαβασουμε τους προσωκρατικους στον αιωνα μας, ενδεχεται να ανακαλυψουμε τη λησμονημενη ανοιξη της φιλοσοφιας, που φθινοπωριασε με την ελευση του Πλατωνικου «δυϊσμου» και χειμωνιαστηκε για τα καλα, όταν οι Χριστιανοι νεοπλατωνικοι ανελαβαν να διαχωρισουν τον ανθρωπο από τη Φυση και το Σωμα του.

Γι αυτό σου λεγω τωρα, πως το ταξιδι μεσα από τα τοπια του προσωκρατικου Στοχασμου, πιθανον να σε καμει να δεις και τα δικα σου ανθισμενα τοπια και να φωτισει καπως τα σκοτεινα κομματια του Εαυτου σου και αυτης της απιστευτης περιπετειας που ονομαζουμε Ζωη.
Αν λοιπον γουσταρεις ενα τετοιο ταξιδακι, λαβε τον κοπο να παμε παρακατω, οπου θα μιλησουμε για τον Αναξιμανδρο και τον Θαλη και τον Πυθαγορα και τον Ηρακλειτο και θα παρουμε και μια ιδεα για τους τοπους που εδρασαν ή για τις βασικες ιστορικες συνθηκες του καιρου τους.
Μοναχα, που δεν πρεπει να βιαζεσαι.

Τα ταξιδια στις μεγαλες Ηπειρους της Γνωσης δεν γινονται στην αρπα κολα. Χρειαζονται υπομονη, καθαρη καρδια και μερακι. Γι αυτό, μην με σπρωχνεις και μενα να καμω γρηγορα.
Εδώ δεν τραβαμε αεροφωτογραφιες.
Πρεπει να σκυψουμε απανω από τα προσωπα και τα πραγματα και να τα αγγιξουμε με σεβασμο και τρυφεροτητα, όπως αν αγγιζαμε ένα αγαπημενο σωμα.
Γιατι αγαπημενη μου, θα στο ξαναπω…
Η φιλοσοφια είναι πανω απ όλα, Ερωτας…

Ποσω μαλλον όταν μιλαμε για μια φιλοσοφια που ειχε την ευθυκρισια να μην διαφοριζει τον Ερωτα από το Σωμα και να μην αντιδιαστελει την λεγομενη ψυχη, από τη σαρκα…

Η προσωκρατικη αντιληψη της ζωης, στις μερες μας

Ένα θα σου πω αγαπημενη…
Δεν υπαρχει πιο μοντερνα φιλοσοφικη αναζητηση, στον καιρο μας, απ ότι αν ασχολεισαι με τους προσωκρατικους. Για να καταλαβεις, οι διανοουμενοι που στις μερες μας αποκαλουνται «Υπαρξιστες» και φυσικα σου μιλω για τον Χαϊντεγκερ ή για τον Σαρτρ και καμποσους αλλους – ή ακομα και οι μεταμαρξιστες, όπως αυτοι της σχολης της Φρανκφουρτης και οι ακομα πιο μοντερνοι, όπως ο Ποπερ και ο Αξελος και ο Κορνηλιος Καστοριαδης, επιναν νερο στο ονομα του Ηρακλειτου…
Για να μην σου αναφερω τον Λενιν, που στα φιλοσοφικα του τετραδια εχει βανει αυτό το αποσπασμα από τον Ηρακλειτο:

«Ο κόσμος αυτός, ενιαίος στο σύνολό του, δεν δημιουργήθηκε από κανένα θεό και από κανέναν άνθρωπο, αλλά ήταν, είναι και θα είναι αιώνια ζωντανή φωτιά, που ανάβει νομοτελειακά και σβήνει νομοτελειακά».

Τραβώντας δίπλα στη φραση του Ηράκλειτου τρεις γραμμές, ο Λένιν σχολιάζει: «Πολύ καλή έκθεση των αρχών του διαλεκτικού υλισμού»

Δηλαδη μιλαμε ότι οι προσωκρατικοι εχουν επηρρεασει βαθεια τους στοχαστες της εποχης μας και μονο εμεις εδώ στην Ελλαδα δεν ξεστραβωνομαστε να μαθουμε πεντε πραγματα, για τη λησμονημενη ανοιξη της φιλοσοφιας μας…

Η επαναανακαλυψη του προσωκρατικου στοχασμου, ξεκιναει από τον πολύ μεγαλο φιλοσοφο του 19^ου αιωνα, τον Φρηντριχ Νιτσε.
Ο Νιτσε εβγαζε σπυρια όταν ακουε για τον Πλατωνα και τους νεοπλατωνικους, που τους θεωρουσε, όχι αδικως, ως τους πνευματικους πρωτοπορους του Χριστιανισμου – στον βαθμο βεβαιως που μπορει ο Χριστιανισμος να διαθετει καποια πνευματικοτητα
Εκατσε κι εγραψε λοιπον ένα βιβλιο, οπου παρουσιαζε τις βασικες γραμμες της προσωκρατικης φιλοσοφιας και φυσικα μεσω της τεραστιας επιρροης του στην διανοηση του 20^ου αιωνα, περασε το μηνυμα στους φιλοσοφους του Υπαρξιακου στοχασμου και κυριως στον Χαϊντεγκερ, ο οποιος ισως να είναι και ο κορυφαιος φιλοσοφος του 20^ου αιωνα.
Τι ηταν όμως αυτό που ειδαν ο Νιτσε και ο Χαϊντεγκερ στη σκεψη των προσωκρατικων φιλοσοφων και τους ενθουσιασε σε τετοιον βαθμο, ώστε να ξαναφερουν στο προσκηνιο του Ευρωπαϊκου στοχασμου μια φιλοσοφια που σχεδον ειχε λησμονηθει κατω από το βαρος του Πλατωνα και του Αριστοτελη?
Για να δωσουμε μια καπως ικανοποιητικη απαντηση σ αυτό το ερωτημα, ισως χρειαζεται να προχωρησουμε αναποδα.

Να δουμε δηλαδη τι το καινουριο εφερε η Πλατωνικη φιλοσοφια, στην ως τοτε αντιληψη περι της Φυσεως και περι της φυσεως του Ανθρωπου, τις οποιες οι προσωκρατικοι θεωρουσαν ως εκφανσεις του Είναι, που το θεωρουσαν Ένα και Αδιαιρετο

Ο Πλατωνικος δυϊσμος

Ο Πλατων, αν και μαθητης του Σωκρατη, ουσιαστικα επισκιασε τον δασκαλο του, οικειοποιουμενος κατά μιαν εννοια το ονομα του Σωκρατη, ώστε να παρουσιασει τη δικη του σκεψη.
Βλεπεις καλη μου, ολα τα εργα του Πλατωνα εχουν γραφτει υπο τη μορφη διαλογων, οπου το βασικο ομιλων προσωπο είναι ο Σωκρατης – αυτό όμως δεν σημαινει ότι απαραιτητως εκφραζουν και τις διδασκαλιες του Μεγαλου Σειληνου [ετσι τον αποκαλουσαν οσοι τον ειχαν αγαπησει πραγματικα…]
Κατά πασαν πιθανοτητα, μονο τεσσερεις-πεντε από τους διαλογους του Πλατωνα φαινεται να απηχουν ακριβως τις Σωκρατικες ιδεες, ενώ στους υπολοιπους ο Σωκρατης χρησιμοποιειται ως ενδιαμεσο για να αναπτυχθει η καθαυτο Πλατωνικη φιλοσοφια.

Αυτό θα πρεπει να το λαβουμε σοβαρα υποψη μας, όταν αντιπαραβαλλουμε τους προσωκρατικους με την μετασωκρατικη εποχη. Ο ιδιος ο Σωκρατης ασχοληθηκε με διαφορετικης φυσεως ζητηματα απ ότι οι προσωκρατικοι και η φιλοσοφια του ηταν αμιγως Ηθικη, δηλαδη τον απασχολουσαν οι ανθρωπινες συμπεριφορες εντος μιας αστικης κοινωνιας [οι «εν τω αστει»] ενώ αδιαφορουσε παντελως για τη Φυση και τα μυστικα της Δημιουργιας.
Αυτος ο οποιος πραγματικα ασχοληθηκε με την φυση του Κοσμου [και όχι μονον του ανθρωπου] ήταν ο Πλατων, ο οποιος θεωρησε καλο να ισχυροποιησει τις ιδεες του, εκφραζοντες τες δια στοματος του δασκαλου του.
Συνεπως, θα ηταν πιο σωστο αν χαρακτηριζανε τους προσωκρατικους ως προπλατωνικους αλλα όπως συμβαινει συνηθως, οι φιλολογοι που γραφουν την ιστορια της φιλοσοφιας δεν είναι και φιλοσοφοι οι ιδιοι, κι ετσι μας τα μεταδιδουν ενιοτε σε στυλ αρτσι, μπουρτσι και λουλας.

Ο Πλατων λοιπον συνελαβε ένα μοντελο του Κοσμου, που μετεπειτα χαρακτηριστηκε με το πολυ πετυχημενο ονομα: «πλατωνικος Δυϊσμος» και διαφοριζε για πρωτη φορα στον παγκοσμιο στοχασμο, την υλη από το πνευμα, τον χωρο των υλικων πραγματων από τον χωρο των αϋλων ιδεων.
Κατά τον Πλατωνα, ο κοσμος οπου ζουμε είναι ένα κακεκτυπο, ένα ατελες και φθαρτο υποκαταστατο του Είναι, στο οποιο απλως περιφερονται οι «αναμνησεις» των τελειων και αφθαρτων οντων, τα οποια κινουνται καπου αλλου.
Το παραδειγμα του κυκλου, που χρησιμοποιουσε ο ιδιος ο Πλατων για να επεξηγησει τον δυϊσμο του, είναι χαρακτηριστικο [αλλωστε κανεις δεν θα αρνηθει ποτε ότι επροκειτο για έναν μεγαλο στυλιστα του λογου…]

Ο γεωμετρικος κυκλος λοιπον είναι μια Ιδεα, Τελεια, Αφθαρτη και Αιωνια, οπου κάθε σημειο του ισαπεχει απολυτως από το κεντρο του, χωρις την απειροελαχιστη αποκλιση [στον χωρο των ιδεων δεν χωρανε εκπτωσεις]
Ένα τετοιο ον δεν είναι δυνατο να υπαρξει επι γης, εφοσον κάθε υλικος κυκλος, οσο τελειο και αν προσπαθησουμε να τον χαραξουμε, θα διαθετει απειρα σημεια που θα διαφοροποιουνται εστω και ελαχιστα, από την σταθερη αποσταση της ακτινας του [αρκει να κοιταξεις κυρια με μεγεθυντικο φακο έναν κυκλο που εγραψες με τον διαβητη, για να διαπιστωσεις αμεσως ότι οι κουκκιδες και οι προεξοχες της γραφιδας, καταστρατηγουν τον ορισμο του Ιδεα;του Κυκλου – ότι δηλαδη κάθε σημειο του ισαπεχει τελειως από το κεντρο του]
Μια ροδα αμαξας, επι παραδειγματι, ενας τροχος αγγειοπλαστη, ενας πηλινος δισκος δεν είναι τελειοι κυκλοι αλλα υλικες προσεγγισεις της ιδεας του Κυκλου. Ατελεις και θλιβερες υπομνησεις εκεινης της Αιωνιας, Αφθαρτης και Τελειας ιδεας, που κατοικει μονο στον χωρο των ιδεων και δεν μπορει να υλοποιηθει παρα μονον ως αναμνηση [ή υπομνηση] της.
Το ιδιο και όλα τα οντα, συμπεριλαμβανομενου του ανθρωπου.

Στον Πλατωνικο δυϊσμο υπαρχουν δυο κοσμοι. Ο Τελειος και Αιωνιος κοσμος των Ιδεων [στον οποιο εντασσονται οι ψυχες των ανθρωπων, καθως και οι μεγαλες τους αρετες – η Δικαιοσυνη, ο Ερως, η Ανδρεια κ.ο.κ.] και αυτος εδώ ο κακομοιριασμενος, ο ημιτελης και αθλιος κοσμος της υλης, οπου τα αιωνια προτυπα αναπαραγονται ως ατελεις απομιμησεις.
Τα σωματα μας, οι αισθησεις μας, οι ποθοι μας, οι προσδοκιες μας, δεν είναι παρα οι ευτελεις απηχησεις των ιδεων, που μενουν μακρια μας και εμεις δεν θα μπορεσουμε ποτε να αγγιξουμε, παρα μονον οταν απαλλαγουμε από το βαρος της υλης που μας κραταει αιχμαλωτους!
Ειμαστε δηλαδη οι καταδικασμενοι της Γης και οι οποιες προσπαθειες μας περιοριζονται στο να μας θυμιζουν εκεινο που βρισκεται αλλου και που μονον ως Νοητικη Υπερβαση δυναμεθα να το «θυμηθουμε»
Με χριστιανικους ορους [που δεν απεχουν και πολύ από τους Πλατωνικους] ειμεθα απλως τα προϊοντα μιας Πτωσης.

Ο διαφορισμος του κοσμου των ιδεων από τον κοσμο των πραγματων, των ψυχων από τα σωματα τους, του πνευματος από την υλη, αποτελεσε ακριβως την καιρια τομη της μεταπλατωνικης θεωρησης του Είναι, από την προσωκρατικη [που ειπαμε όμως ότι στην ουσια ηταν προπλατωνικη]
Με αλλα λογια, αυτό που πεθανε μαζι με τους προσωκρατικους ηταν η χαμενη μας Ενοτητα.
Η αντιληψη που ηθελε τη Φυση, τα Πραγματα, τα Οντα και τον Ανθρωπο να αποτελουν εκφανσεις και μορφες της ιδιας Ουσιας…

Η ενοτητα της Φυσης

Ο Θαλης ο Μιλησιος θεωρειται ο πρωτος από τους προσωκρατικους φιλοσοφους και ενας από τους επτα σοφους της Αρχαιοτητας.

Φαινεται ότι ο ωραιος αυτος τυπος ειχε ταξιδεψει στην Αιγυπτο, οπου τα καταφερε να μετρησει το υψος των πυραμιδων βασει του περιφημου γεωμετρικου θεωρηματος των αναλογιων [που πηρε και το ονομα του] και λεγεται επισης ότι χρησιμοποιησε τις μετεωρολογικες γνωσεις του, για να προϋπολογισει την παραγωγη ελαιολαδου στην περιοχη του και μετα αφου αγορασε ολοκληρη την παραγωγη, πριν καν ωριμασουν οι καρποι στα δεντρα, κερδοσκοπησε με την τιμη του λαδιου, φτιαχνοντας ολοκληρη περιουσια.
Εν ολιγοις πρεπει να ητανε πολύ μαγκας, αν και φιλοσοφος…
Αυτος ο Θαλης λοιπον δεν εγραψε τιποτα – ή τουλαχιστον δεν διασωθηκε κατι τις και οσα ξερουμε για παρτη του, είναι παρμενα από διηγησεις αλλωνων.
Φαινεται όμως ότι εξον από τα ανδραγαθηματα του στα Μαθηματικα, στην αστρονομια και στη σπεκουλα, ο Θαλης εξεφρασε για πρωτη φορα στην ιστορια της ανθρωποτητας, ένα ειδος λογου, που δεν ειχε τον ομοιο του.
Με απλα λογια, κατεβασε τις ιδεες περι της γενεσης των οντων από τη σφαιρα των Θεων και τις διατυπωσε με μονο μεσον, τον απλο ανθρωπινο Λογο.

Για να το καμω πιο λιανα, ολη η μεχρι τοτε πορεια του στοχασμου στηριζονταν σε μια εξ αποκαλυψεως αληθεια, την οποια αναλαμβαναν να φερουν στα αυτια των ανθρωπων, οι Θεοι και οι αμεσα εντεταλμενοι τους.
Στις βεδες, για παραδειγμα, η φιλοσοφια της υπαρξης μεταφερεται από τον Κρισνα, τον αβαταρα του Βισνου και αποδιδεται στους ανθρωπους ως ειδος θεϊκου δωρου.
Αντιστοιχως, οι ηρωες του Ομηρου αναρωτιουνται για την ανθρωπινη μοιρα, διαμεσου του στοματος καποιου Θεου [ο Οδυσσεας μεσω της Αθηνας, ο Αινειας μεσω της Αφροδιτης κ.λπ.]
Ο Θαλης ειχε την αποκοτια να εξορισει τους Θεους από τα λεγομενα του και να διατυπωσει κατευθειαν την αποψη του, ως προσωπικη μαρτυρια, της οποιας εφερε ακεραια την ευθυνη
Μ αυτόν ουσιαστικα ξεκιναει το μακρυ ταξιδι της Φιλοσοφιας, η οποια ατυχως αποτελει ανθρωπινη υποθεση και στην οποια κανενας Θεος, μαντις ή παπας δεν εχει να καμει το παραμικρο.

Ο πυρηνας αυτης της πρωτης προσπαθειας του ανθρωπου να εκφρασει μεσω του ορθου Λογου το περιγραμμα του Είναι και να διατυπωσει μια κατανοητη προταση για την Ουσια του κοσμου, στηριζονταν σε μια ενοποιητικη Αρχη, η οποια φαινονταν να εισχωρει και να δινει νοημα σε όλα τα οντα.
Ο Χαϊντεγκερ γραφει στην «Εισαγωγη στη μεταφυσικη» ότι το καιριο ερωτημα πανω στο οποιο οφειλει να απαντησει η κάθε φιλοσοφια, είναι το: «Γιατι να υπαρχουν τα οντα και όχι το τιποτα»

Ακριβως σ αυτό το ερωτημα προσπαθησαν να απαντησουν απαντες οι προσωκρατικοι, αρχιζοντας φυσικα με τον Θαλη τον Μιλησιο. Και το βασικο κοινο τους στοιχειο ηταν ότι εστιασαν τις απαντησεις τους [ή εστω τους στοχασμους τους] στην ιδεα ότι τα οντα γεννωνται και κινουνται μεσα σε ένα ειδος υλικου μαγματος, το οποιο απορρεει από μια ενιαια Αρχη, μια ζωοποιο ποιοτητα, την οποια αλλοι εντοπισαν στο Νερο, αλλοι στον Αερα, αλλοι στη Γη και αλλοι στο Πυρ.

Ο Θαλης, επι παραδειγματι εντοπισε την ενοποιητικη Αρχη των οντων στο Νερο, διαπιστωνοντας με μια φραση που θα ενθουσιαζε τον Δαρβινο, ότι παντα τα οντα προερχονται από το Νερο και πως ο ανθρωπος, πριν περπατησει στη στερια, κολυμπουσε στις θαλασσες!
Ο μαθητης του Θαλη, ο Αναξιμανδρος αντιθετως θεωρουσε ως γενεσιουργο αιτια των παντων το Απειρο, εκ του οποιου προερχονταν ο νεφελωδης αερας, που με τη σειρα του μορφοποιουσε ολα τα οντα.
Κι ο Αναξιμενης με τη σειρα του, τροποποιησε τη φιλοσοφια του δασκαλου του [του Αναξιμανδρου] θεωρωντας ως ενοποιητικη Αρχη των παντων τον αερα, εκ του οποιου μετα απο συμπυκνωση δημιουργειται η Γη και το Υδωρ.

Σε αντιθεση λοιπον με τον Πλατωνα, οι προσωκρατικοι δεν διαφορισαν ποτε τον κοσμο της Υπαρξης, από έναν καποιον κοσμο των Ιδεων, οι οποιες ταχα μου αποτελουν το αφθαρτο καλουπι των υπαρκτων οντων.
Αρχιζοντας από το Υδωρ του Θαλη και φτανοντας ως το Ατομον του Δημοκριτου, ο πυρηνας της φιλοσοφιας ολων των προσωκρατικων ανελλισσονταν γυρω από μια ενοποιητικη Αρχη, στην οποια ενσωματωναν την στερεα πιστη τους ότι ο Κοσμος είναι Ενας.
Εν το Παν, που ελεγε και ο Παρμενιδης.

Ποια ηταν όμως η εικονα αυτου του Κοσμου, που οι προσωκρατικοι υφαρπαξαν από τα κλειστα ιερατεια και τους θρονους των Θεων και την εριξαν στον ταραγμενο Ωκεανο της ανθρωπινης Σκεψης?
Και επιπλεον, ποια χαμενη κατασταση της ανθρωπινης υπαρξης απηχουσε η προσωκρατικη φιλοσοφια και που σημερα την αναζηταμε παλι εναγωνιως, αρνουμενοι να θεωρησουμε το σωμα μας, τη φυση μας, τις ηδονες μας, την ιδια μας την υπαρξη ως το προϊον μιας θλιβερης Πτωσης, οπως μας λενε οι μαυροφορεμενοι μας παπαδες?

Η εννοια της Φυσης, στην προσωκρατικη φιλοσοφια

Ο τροπος που εννουμε σημερα τη φυση, είναι πολύ διαφορετικος από τον τροπο που την εννοουσαν οι προσωκρατικοι φιλοσοφοι.
Εμεις, όταν λεγουμε «φυση» ουσιαστικα εννοουμε το περιβαλλον, ενώ για τους προσωκρατικους η Φυσις ηταν κατι το πολύ ευρυτερο και περιελαμβανε μεσα της το Παν.
Η Φυσις του Ηρακλειτου δεν ηταν μονο τα πουλακια και τα δεντρακια και τα λουλουδακια αλλα και ο ανθρωπος και οι κατηγοριες του στοχασμου και οι Θεοι και η Ενεργεια και κάθε τι που μπορει να υπαρξει.
Μερος της Φυσεως, ας πουμε ηταν και η Γνωση και ο ερωτας και η δυναμη της να ξαναγεννιεται και η καταρα της, να πεθαινει. Γι αυτό ακριβως και η συζητηση περι Φυσεως, αποτελουσε στην πληρη Ουσια της, την ιδια την Οντολογια.
Θα σου πω αλλωστε ότι εργα με τον τιτλο «περι φυσεως» ή καπως ετσι, αποδιδονται σε πολλους προσωκρατικους,οι οποιοι δεν το θεωρουσαν κλεψιμαίϊκο να χρησιμοποιουν τον ιδιο τιτλο, ουτε να αναπαραγουν φρασεις και ιδεες ενός αλλου, επειδη πιστευαν ότι η Γνωση δεν είναι κτημα κανενος ατομου, παρα ολωνων των ανθρωπων. Κι επιπλεον, οι σοφοι αυτοι ανθρωποι γνωριζαν ότι η Φυσις, δηλαδη το Είναι, ακριβως επειδη εμπεριεχει τη Γνωση στο συνολο της, προσπαθει να κρατησει καλα σφαλισμενα τα μυστικα της.
Εξ ου και το περιφημο ρητο των προσωκρατικων: «Φυσις κρυπτεσθαι φιλειν», που παει να πει ότι το Είναι αγαπαει να κρυβεται…

Πιθανον αυτη η επιμονη τους να αποκαλουν Φυσιν, το συνολο της Υπαρξης [την οποια δεν διαφοριζαν από την Ουσια της] να ηταν η αιτια που τους χαρακτηρισαν οι μεταγενεστεροι μελετητες του ως «φυσικους φιλοσοφους», πραγμα που όμως μας διδει σημερα την εντυπωση ότι η ερευνα τους περιοριζονταν μονον στα φυσικα φαινομενα.
Στην πραγματικοτητα, οι προσωκρατικοι φιλοσοφοι ασχοληθηκαν τοσο με την ερευνα του περιβαλλοντος, δημιουργωντας τις πρωτες λογικες ερμηνειες της κοσμολογιας, οσο και με την μελετη της ανθρωπινης συμπεριφορας ή με την οντολογια του Είναι ή με τις ελλογες σχεσεις των οντων ή ακομα και με την οριοθετηση μιας κοινωνιολογιας του καιρου τους.
Δεν πρεπει λοιπον να σε παραπλανα κυρια, το γεγονος ότι ο Θαλης εγινε γνωστος στα σχολεια από ένα γεωμετρικο θεωρημα, ουτε το ότι ο Πυθαγορας ασχοληθηκε με τη σχεση των αριθμων στο Σωμα της Δημιουργιας, ουτε το ότι ο Δημοκριτος εισηγαγε την εννοια του ατομου, ουτε το ότι ο Ξενοφανης θεωρειται ο πρωτος μονοθεϊστης στην Ελληνικη θρησκειολογικη σκεψης και να τους λογιζεις ετσι, ως σοφους που ασχοληθηκαν μονο με τα μυστικα της φυσικης ή της μαθηματικης επιστημης
Σ αυτό που οι προσωκρατικοι θεωρουσαν ως Γνωση, εντασσονταν και τα Μαθηματικα και η μουσικη και η κοσμολογια και η κοινωνιολογια και η ηθικη και η θρησκειολογια.
Για να στο πω πιο απλα, η φιλοσοφια τους στοχευε στο να ξεσκεπαζει τους μανδυες των φαινομενων, ώστε να εισχωρησει σ εκεινη την Μια Ενοποιητικη Αρχη των οντων, την οποια πιστευαν ότι μπορουσε να προσεγγισει κανεις από πολλους και διαφορετικους δρομους.

Στη φιλοσοφια του Ζεν, που προσομοιαζει σε πολλα σημεια με τη φιλοσοφια των προσωκρατικων, ενας δασκαλος μπορει να βοηθησει τον μαθητη του να εισχωρησει στον μυστικο κοσμο της Γνωσης, δειχνοντας του πως από την παρατηρηση των φαινομενων που λαμβανουν χωρα σε έναν γιαπωνεζικο κηπο, βρισκει τον δρομο προς την αιτια των φαινομενων.
Το ιδιο θα μπορουσε να καμει ενας άλλος δασκαλος, μεσα από την ενδοπαρατηρηση του μαθητη ή καποιος άλλος δασκαλος μεσα από την μελέτη της καρποφοριας των ανθεων κ.ο.κ.
Οι δρομοι είναι απειροι αλλα το περας τους είναι το ιδιο…
Γι αυτό βλεπεις ότι ο δρομος των αριθμων, που διαλεξε ο Πυθαγορας ή ο δρομος της αυτογνωσιας, που διαλεξε ο Ηρακλειτος ή η οδος του Απειρου, που διαλεξε ο Αναξιμενης ή ο δρομος της διαλεκτικης του Νου, που επελεξε ο Παρμενιδης, δεν τους εμποδισε να φτασουν σε μια κατασταση της Συνειδησης, οπου η αναζητηση της εξω Γνωσης [με τη μορφη της συσχετισης των φαινομενων] μετατρεπονταν σε ισορροπια της εσω Γνωσης, με τη μορφη μιας απολυτης καταφασης απεναντι στα πραγματα.
Θα σου ελεγα μαλιστα ότι εμεις οι σημερινοι ανθρωποι που στοχαζομαστε τον εαυτο μας σχισμενον στα δυο – μισον στον κοσμο του πνευματος και μισον στον κοσμο της υλης, αδυνατωντας να βρουμε τι είναι αυτό που ενοποιει τον εξω κοσμο – αδυνατουμε να ανακαλυψουμε και την εσω μας αρμονια, σπαζοντας κάθε φορα τα μουτρα μας σε ένα καλειδοσκοπιο του Εγω, που μας δειχνει στα ματια μας διαλυμενους σε χιλια κομματια.

Μας φαινεται απλοϊκο και ανοητο το να πιστεψουμε ότι η Ουσια μας είναι Πυρ [όπως ελεγε ο Ηρακλειτος] και να μοιραστουμε την κοινη μας καταγωγη με όλα τα αλλα οντα, που επισης σχηματιζονται από μεταμορφωσεις της ιδιας Ουσιας, ανακαλυπτοντας στην Αρμονια της Φυσεως, την ισορροπια της Ζωης και του Θανατου αλλα αδυνατουμε να συλλαβουμε το ποσο καταστροφικα ανοητο είναι το να τοποθετουμε διαχωριστικες γραμμες αναμεσα στη σαρκα και στο πνευμα, φαρμακωνοντας με την εννοια της αμαρτιας, αυτό που ταχα ζηταει μονο η σαρκα και αντιτιθεται σε αυτό που ζηταει το πνευμα.

Κι ισως, αν εχουμε κατι να διδαχτουμε από τους προσωκρατικους, είναι πανω απ όλα το να ξαναδουμε τον εαυτο μας μεσα από μια Ενοτητα, που δεν θα μας εξαναγκαζεινα καταφευγουμε στα ψυχοφαρμακα για να αντιμετωπισουμε τα «Θελω» του ασυνειδου μας…

Οι Μυστικοι και οι Ποιητες

Ελαβα το θαρρος να σου πω προ ολιγου Αγαπημενη, ότι η Φιλοσοφια είναι Ερωτας. Ως Ερωτας λοιπον δεν θα μπορουσε να καμει αλλιως, παρα να κραταει τα μυστικα του και να ανασαινει στην Ποιηση του.
Ακουσε τωρα, πως προσπαθησαν να μεταδωσουν τη Γνωση, οι περισσοτεροι από τους φιλοσοφους αυτους και πως εχει φτασει ο λογος τους, ως τις μερες μας.

Ο Θαλης και ο Ηρακλειτος δεν στρωθηκαν να γραψουνε τιποτα.
Αντιθετως, θεωρουσαν ότι η Γνωση πρεπει να μεταδιδεται μονον στα καταλληλα αυτια και να καρποφορει μονον στις προετοιμασμενες ψυχες.
Όπως και οι μεγαλοι μυστες της αρχαιοτητας ή οι δασκαλοι των Σουφι ή οι μοναχοι του Βουδισμου,, ετσι και ο Ηρακλειτος, το θεωρουσε ασκοπο να καταγραψει τη σκεψη του σε μια σειρα λογικων προτασεων και να την αφησει μετα εκθετη στις παρλαπιπες του καθε καθηγητη φιλοσοφιας. Προτιμησε λοιπον να την μεταδωσει μεσω μιας σειρας αποσπασματικων, σχεδον μυστικιστικων φρασεων, τις οποιες θα μπορουσαν να αποκρυπτογραφησουν μονον οι ανθρωποι που θα ησαν ετοιμοι για ένα τετοιο ειδος γνωσης.
Αντιθετως, ο Αναξιμανδρος θεωρησε καλο να συγγραψει ένα ολοκληρωμενο εργο, οπου εξεθετε τις βασικες αρχες της φιλοσοφιας του και μαλιστα το ονοματισε όπως όλα σχεδον τα κειμενα των προσωκρατικων: «Περι φυσεως»

Προκειται για την πρωτη αποπειρα στην ιστορια του πολιτισμου να καταγραφει ο στοχασμος σε προζα, αν και δεν μπορουμε να πουμε ότι το Περι φυσεως του Αναξιμανδρου βρηκε αμεσως μιμητες, στη γεννια του.
Ενας άλλος από τους σημαντικοτερους προσωκρατικους, ο Παρμενιδης, εδωσε στο εργο του τη μορφη του εμμετρου λογου, ο οποιος ειχε φτασει σε υψηλα επιπεδα εκφραστικης δεινοτητας, χαρη στην παραδοση των λυρικων ποιητων, με τη διαφορα ότι στον ποιητικο λογο του Παρμενιδη απουσιαζουν οι λεπταισθητες εικονες και τα συναισθηματα του λυρισμου, ενώ εισαγεται αντιθετως ο βασικος κορμος της φιλοσοφικης ορολογιας, που σε ένα μεγαλο μερος του παραμενει εν ισχυ ως τις μερες μας.
Εννοιες όπως το Απειρο, η Κινηση, η Ουσια, η Δραση και η Αντιδραση, το Ον και το μη Ον τρυπωνουν για πρωτη φορα στο γλωσσαρι της προζας και της ποιησης, αφηνοντας παραμερα την προγενεστερη γλωσσα των Θεων και των Ηρωων, βασει της οποιας προσπαθησαν να ερμηνευσουν τον Κοσμο ο Ομηρος ή ο Ησιοδος.
Η ειρωνεια όμως της Ιστοριας συνεβαλε ώστε το συνολο του εργου των προσωκρατικων, να παραδοθει σ εμας αποκλειστικως με τη μορφη σπαραγματων!
Κι αυτό είναι που εχει τη μεγαλυτερη σημασια…

Ασχετως αν ο Αναξιμανδρος ή ο Ξενοφανης ή ο Παρμενιδης επιχειρησαν να αφησουν στους μεταγενεστερους ένα ολοκληρωμενο γραπτο κειμενο, η Ιστορια φαινεται σαν να δικαιωσε τον Ηρακλειτο και τον Θαλη, οι οποιοι δεν φροντισαν να αφησουν τιποτα.
Η αληθεια αγαπημενη, είναι ότι από το συνολο των εργων της αρχαιας Ελληνικης γραμματειας δεν σωζονται παρα ελαχιστα γραπτα κειμενα.
Από τις 170 τοσες τραγωδιες του Αισχυλου, σωζονται ακεραιες καμια δεκαρια και από τις τραγωδιες του Αγαθωνα, ο οποιος ηταν συγχρονος του Σωκρατη, δεν σωζεται καμια!
Θα μπορουσα να σου πω μαλλον με βεβαιοτητα, ότι σε ποσοστιαια αναλογια, εχει διασωθει μονον το 20% των γραπτων κειμενων της αρχαιοτητας.
Από το Περι φυσεως λοιπον του Αναξιμανδρου, δεν μας εχει μεινει παρα μονον ένα μικρο αποσπασμα και το ιδιο συμβαινει για τα εργα των αλλων προσωκρατικων, όπως του Πυθαγορα, του Θαλη, του Αναξιμενη κ.λπ.
Ισως ο πιο τυχερος απ ολους να ηταν ο Ηρακλειτος, που οι φρασεις του, με τη μορφη ερμητικων προτασεων, καταφεραν να επιβιωσουν από τους μεγαλους εχθρους της Γνωσης – την πυρκαγια, τη λεηλασια και τον θρησκευτικο φανατισμο [οι χριστιανοι και οι μουσουλμανοι ευθυνονται για την καταστροφη του 50% της αρχαιας Ελληνικης και Ρωμαϊκης γραμματειας…] επειδη ακριβως βρηκανε καταφυγιο στις ψυχες των ανθρωπων και όχι σε κωδικες ή περγαμηνες.
Κι εδώ είναι ένα σημειο που αξιζει να το συζητησουμε, σε σχεση με το πώς μεταδιδεται η φιλοσοφικη Γνωση – ή πιο σωστα, με το πώς ενσταλαζεται η Φιλοσοφια σε μια ανθρωπινη ψυχη.

Ενας από τους πιο γνωστους στους Ευρωπαϊκους ακαδημαϊκους κυκλους, συγχρονος φιλοσοφος, είναι ο κ. Χαμπερμας, ο οποιος εχει συγγραψει αρκετα ογκωδη εργα, σχετικα με τη μετανεωτερικη μας εποχη.
Κι άλλος ενας, επισης σπουδαιος φιλοσοφος των αρχων του 20^ου αιωνα, είναι ο κ. Χουσερλ, ο ιδρυτης της λεγομενης φαινομενολογιας και δασκαλος του Μαρτιν Χαϊντεγκερ, ο οποιος επισης ειχε συγγραψει ογκωδη εργα.
Λαβε λοιπον τον κοπο αγαπημενη να διαβασεις λιγο Χαμπερμας ή εστω Χουσερλ κι αμα καταλαβεις το παραμικρο, εγω θα κατσω να με χεσεις.

Το ζητημα λοιπον δεν είναι το αν εχεις γραψει ή όχι σπουδαια εργα φιλοσοφιας, τα οποια όμως απευθυνονται σε ένα ειδικο κοινο επαγγελματιων του στοχασμου, που μοιραζονται τις καθηγητικες εδρες, στα Ευρωαμερικανικα πανεπιστημια αλλα το ποσο εχεις καταφερει να περασεις κατι τις από τη σκεψη σου, στις συνειδησεις των ανθρωπων.
Στην πραγματικοτητα, οι πιο πολλοι από τους στοχαστες, που το εργο τους ξεπερασε την εποχη τους, αρνηθηκαν τη θεση του καθηγητη και ξανοιχτηκαν στον Ωκεανο της φιλοσοφιας, λειτουργωντας με τον τροπο που λειτουργουν οι ποιητες και οι μυστες.
Ο Νιτσε επι παραδειγματι, εγραψε όλα τα μεγαλα του εργα, ειτε υπο μορφη αποσπασματων [όπως ο Ηρακλειτος] ειτε μεσω ενός ποιητικου/μυστικου λογου [όπως ο Παρμενιδης]
Και δεν είναι διολου τυχαιο που σημερα ασχολουμεθα με τους προσωκρατικους ή με τον Νιτσε, ενώ ελαχιστοι γνωριζουν ακομα και την υπαρξη του Χουσερλ.

Όπως και ο ερωτας αγαπημενη, ετσι και η Φιλοσοφια δεν ηταν και δεν θα είναι ποτε αντικειμενο καθηγεσιας.
Χρειαζεται να ματωσεις για να αισθανθεις τον αληθινο Ερωτα και την αληθινη Γνωση…

Η χαμενη Ανοιξη της φιλοσοφιας

Ένα από τα πιο ενδιαφεροντα ερωτηματα που μου θετεις, είναι το: «γιατι στην Ιωνια?»

Για ποιο λογο δηλαδη η ληξιαρχικη πραξη της παγκοσμιας φιλοσοφιας γεννηθηκε στις ακτες της Ιωνιας και πως θα μπορουσαμε να ερμηνευσουμε το γεγονος ότι ολοι οι προσωκρατικοι φιλοσοφοι της πρωτης γεννιας [Θαλης, Αναξιμανδρος, Αναξιμενης, Ηρακλειτος] ηκμασαν στα στενα πλαισια της Ιωνικης δωδεκαπολεως.

Ενδεχομενως, η απαντηση σ αυτό το ερωτημα να βοηθαει στο να εισχωρησουμε πιο βαθεια στον πυρηνα της προσωκρατικης φιλοσοφιας.
Και θελω να σου πω ακομα αγαπημενη, ότι το θεωρω σοβαρη αβλεψια να ερευνας μια πνευματικη ταση, αφηνοντας απεξω το ιστορικο και κοινωνικο πλαισιο μεσα στο οποιο αναπτυχθηκε.

Δεν θα ηταν δυνατο να κατανοησουμε πληρως τον Μαρξ, αν δεν συνυπολογιζαμε στους παραγοντες που διαμορφωσαν τη σκεψη του και το κοινωνικο/ιστορικο περιβαλλον της Ευρωπης του 19^ου αιωνα, ουτε φυσικα να ερμηνευσουμε εις βαθος τη Σωκρατικη Ηθικη και την πολιτικη φιλοσοφια των σοφιστων του 5^ου π.Χ αιωνα, αν δεν λαβουμε υποψη μας τα πολιτικα/κοινωνικα δεδομενα των ελληνικων αστεων, του Ελλαδικου χωρου.
Κανενα ειδος στοχασμου δεν είναι εντελως ανεξαρτητο από την εποχη του και τον πολιτισμο μεσα στον οποιο αναπτυχθηκε. Ακομα και το ειδος της φιλοσοφιας που προσπαθει να αγγιξει τον πυρηνα της Υπαρξης, περα από κοινωνικες/ιστορικες παραμετρους [όπως φερειπειν είναι η οντολογια ή η κοσμολογια ή η φιλοσοφια των βεδων] δεν μπορει να απαγκιστρωθει ολοκληρωτικα από τη γλωσσα του καιρου του.
Για να στο πω πιο απλα, ακομα και αν υπαρχει [που πιστευω ότι υπαρχει] ένας συμπαγης κορμος στο Σωμα της Δημιουργιας, ο οποιος δεν διαμορφωνεται από τις μεταβαλλομενες συνθηκες μιας εποχης, η Γλωσσα με την οποια θα εκφραστει από τους στοχαστες, θα είναι ακριβως η γλωσσα του καιρου τους.
Οι ανθρωποι ειμαστε καταδικασμενοι να αντιλαμβανομαστε τα πραγματα, μεσα από τις λεξεις που τα εκφραζουν.
Κι αν τυχον τα πραγματα παραμενουν ιδια, οι λεξεις τους αλλαζουν. Συνεπως, η πορεια της φιλοσοφιας είναι αμεσα συνδεμενη με τη γλωσσα και τις συνθηκες της εποχης, που καθοριζουν την Εκφραση της.
Γιατι λοιπον η Ιωνια?
Γιατι δεν θα μπορουσε να γεννηθει στην Αθηνα του 6^ου ή του 5^ου π.Χ. αιωνα ενας Ηρακλειτος αλλα αντιθετα εκει ειχαμε την ανθηση των σοφιστων, όπως ο Πρωταγορας και αργοτερα ο ιδιος ο Σωκρατης?

Μια από τις πλεον εντυπωσιακες φρασεις του Ηρακλειτου, λεγει τα παρακατω

«ΟΛΑ ΕΙΝΑΙ ΑΛΛΗΛΕΝΔΕΤΑ: ΤΑ ΣΥΝΟΛΑ ΚΑΙ ΤΑ ΜΗ-ΣΥΝΟΛΑ, ΤΑ ΣΥΓΚΛΙΝΟΝΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΠΟΚΛΙΝΟΝΤΑ, Η ΣΥΓΧΟΡΔΙΑ ΚΑΙ Η ΜΟΝΩΔΙΑ. ΟΛΑ ΣΥΝΤΑΙΡΙΑΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΕΝΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΕΝΑ ΠΡΟΕΡΧΟΝΤΑΙ…»

Αν εδώ επιχειρησουμε να διαπερασουμε την ακρως ελληνικη φιλοσοφικη φρασεολογια [Συνολα και μη συνολα, συγκλινοντα και αποκλινοντα κ.ο.κ.] βγαινουμε κατευθειαν στην εικονα του Κοσμου που μεταδιδουνε οι Βεδες, μεσω της διδασκαλιας του Κρισνα.

Αυτό που στην ορολογια των βεδων αποκαλειται Ατμαν και πεπλος της Μαγια και ψευδαισθηση των φαινομενων, εδώ εχει λαβει το ονομα του συνολου και του μη-συνολου, της συγχορδιας και της μονωδιας, της ενιαιας Αρχης, η οποια αλλαζει προσωπα μεσα από μια διαλεκτικη κινηση του διαρκως μεταβαλλομενου Ενός.
Στη βαση της, φαινεται ότι η προσωκρατικη φιλοσοφια είναι πολύ κοντα στη Βεδικη αντιληψη του Είναι και ακομα στη ζωροαστρικη κοσμολογια των Περσων, με τους οποιους οι Ιωνες των παραλιων της Μικρας Ασιας ειχαν καθημερινες δοσοληψιες.
Ισως ακομα και το γεγονος ότι ο Ηρακλειτος ονομασε την ζωοποιο αρχη των οντων Πυρ, να σχετιζεται με το Ζωοποιον Πυρ των οπαδων του Ζαρατουστρα!

Η Μιλητος και η Εφεσσος της εποχης των προσωκρατικων ησαν ακμαζουσες Ελληνικες πολιτειες, που όμως βρισκονταν εγγυς των μεγαλων πολιτισμων της Ανατολης και που προφανως ειχαν μαζι τους εμπορικες και πολιτισμικες δοσοληψιες.

Χωρις να εχουμε εξακριβωμενες ιστορικες αναφορες, ωστοσο θεωρειται πολύ πιθανον οι προσωκρατικοι φιλοσοφοι να ειχαν ερθει σε επαφη με τις κοσμοαντιληψεις των ινδων βραχμανων και, σιγουρα, γνωριζαν από πρωτο χερι τις θεωριες των Ζωροαστριστων και τις αιγυπτιακες μυστικες διδασκαλιες των ιερεων του αμμωνα/ρα [ο Θαλης και ο Πυθαγορας ειχαν ταξιδεψει στην Αιγυπτο]
Εξον αυτου, είναι επισης σχεδον βεβαιο οτι οι πολυσυχναστες αγορες των Ιωνικων πολεων αποτελουσαν ένα χωνευτηρι πολιτισμικων δρασεων, οπου ανακατωνονταν προϊουδαϊκες/σαμανικες αντιληψεις, φερμενες από τους βαρβαρικους λαους του Καυκασου, ζωροαστριστες και πυρολατρες της Περσιας, βραχμανικες κοσμοθεωριες από τα καραβανια που διεσχιζαν την Ασια και αιγυπτιακες μυστικες δοξασιες από τους ναυτικους που αλήτευαν στα λιμανια των μικρασιατικων παραλιων πολεων.
Αν δεν γεννιωνταν στην Ιωνια μια τοσο πλουσια σε επιρροες φιλοσοφια, όπως η προσωκρατικη, μαλλον δεν θα γεννιωνταν πουθενα στην Ελλαδα…
Αν παντως χωραει αρκετη συζητηση για το ειδος και για το ευρος των ανατολικων επιρροων στην προσωκρατικλη φιλοσοφια, δεν τιθεται κανενα ζητημα για τον πολυταραχο βιο των κατοικων της Ιωνιας, στην εποχη του Ηρακλειτου.

Ο 5^ος αιωνας π.Χ. θεωρειται ο κλασσικος αιωνας της μεγαλης ακμης του Ελληνικου πολιτισμου, με τη διαφορα ότι ο πολιτισμος αυτος εφτασε στο κορυφωμα του μονον στις πολεις/κρατη του Ελλαδικου χωρου.
Αντιθετως οι Ελληνικες πολεις των μικρασιατικων παραλιων βρεθηκαν μεσα στο ματι του κυκλωνα των Περσικων κατακτησεων κι ως γνωστον, μετα από απανωτες πολιτικες διαμαχες, πολεμικες συγκρουσεις, προδοσιες και παλινωδιες, τελικα υπεκυψαν στους σατραπες του Δαρειου.

Ο Ηρακλειτος εζησε σε μια από τις πλεον ταραχωδεις περιοδους της Ελληνικης ιστοριας και βιωσε ο ιδιος τη διαλυση του κοινωνικου και πολιτικου ιστου των Ιωνικων πολεων.
Η συχνη αναφορα του Πολεμου, ως «Πατερα των παντων» στις φρασεις του, απηχει μαλλον αυτή την τρομακτικη εισβολη του ολεθρου και του θανατου στη ζωη των μεχρι προτινος φιλομαθων, φιλησυχων και φιλοτεχνων κατοικων της; Εφεσσου.
Η βαση αλλωστε της κοσμοαντιληψης του, ως διαρκους μεταβολης, ενδεχεται να απηχει κατι από τις ραγδαιες μεταβολες των κοινωνιων της Ιωνιας, που υπεστησαν την Περσικη κατακτηση.

Η φιλοσοφια αγαπημενη ισως και να μην είναι τιποτε παραπανω από την αναγωγη μιας προσωπικης τραγωδιας, στην παγκοσμια σκηνη του Κοσμικου Δραματος…

Η προσωκρατικη φιλοσοφια και ο Ερωτας

«ΕΙΝΑΙ ΑΡΜΟΝΙΑ ΟΤΑΝ ΕΝΑ ΠΡΑΓΜΑ ΕΡΧΕΤΑΙ ΣΕ ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ ΕΝΩ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΕ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΜΕ ΑΥΤΟΝ»

Σ αυτή τη φραση του Ηρακλειτου, ισως να συμπυκνωνεται ολοκληρη η αισθητικη, πνευματικη και ψυχικη διδασκαλια της ινδικης Ερωτικης φιλοσοφιας, που είναι γνωστη με το ονομα Ταντρα Γιογκα!

Σε πληρη αποσταση από την Πλατωνικη αντιληψη περι Ερωτος, οπου η αληθινη συνευρεση των δυο εραστων πραγματωνεται καπου μακρια από τα πεδια της σαρκας, ο Ερωτας του Ηρακλειτου ανατελλει ως η «πραγματωμενη Αρμονια των αντιθετων», οπου το ένα εισερχεται ως συμφωνια, στο αντιθετο του.
Εδώ δεν εχουμε να κανουμε με μια ρωγμη, μια διασταση αναμεσα στη σαρκα και στο πνευμα, που καταδυναστευει τον πλατωνικο/χριστιανικο ερωτα, εξοριζοντας το παθος του κορμιου στην ευτελη κατασταση της υλης αλλα με μια απολυτη καταφαση, στην οποια ουδολως διαφοριζονται το Σωμα από το Πνευμα.

Αντιθετως, οι ανατομικες διαφορες αρσενικου/θηλυκου προσδιοριζουν ακριβως την κατασταση της Αρμονιας, η οποια μονο μεσω της ενωσης των αντιθετων μπορει να επιτευχθει [όπως το Γιν/Γιαγκ του ταοϊσμου]
Κι ισως δεν είναι διολου τυχαιο το γεγονος ότι ο Πλατωνικος Ερωτας επιτυγχανεται κυριως μεσω του ομοφυλικου ερωτα, οπου ουσιαστικα τα σωματα μπαινουν στο περιθωριο και οι ανατομικες διαφορες των δυο φυλων εξαφανιζονται κατω από το προσωπειο μιας ταχα μου ανωτερης ψυχοπνευματικης καταστασης.

Η προσωκρατικη φιλοσοφια είναι βαθεια ερωτικη και σαρκικη, όπως η παλαιοτερη της ανιμιστικη αντιληψη του Κοσμου, οπου το αρσενικο και το θηλυκο, με όλα τα παθη τους και τα θελω τους και τις αγριες επιθυμιες τους, μετουσιωνονται σε ιερα Αρχετυπα, που αλληλοσυμπληρωνονται και αλληλονοηματοδοτουνται [Γη και Αερας, Ζωη και Θανατος, Λογος και Σιωπη, Κρισνα και Παρβατις, Γιν και Γιαγκ κ.ο.κ.]

Στον δρομο του Ερωτα αγαπημενη, η απολαυση των σωματων μας, η σφοδρη επιθυμια που κοβει την ανασα, τα λαιμαργα δαγκωματα στη σαρκα, το μουγκρητο της ηδονης - όχι μονο δεν εξοβελιζονται στη σκοτεινια μιας εκπεσουσας υλης αλλα αναδυονται ως μανδυας του ιερου, ως ο ανασηκωμενος πεπλος της Μαγια, που επιτρεπει στους εραστες να κρυφοκοιταξουν πισω από τον κοσμο των φαινομενων.

Ο εσωτερος ερωτισμος της προσωκρατικης φιλοσοφιας συμπυκνωνεται στο βαρυ Θελω του σαρκινου Ποθου και μετενσαρκωνεται στην αερινη χορογραφια των σωματων, μεχρις οτου να καουν ολοσχερως στο Ηρακλειτειο Ζωοποιον Πυρ της Αρχεγονης Πηγης του Κοσμου…

* Ολοι οι πινακες που συνοδευουν το κειμενο ειναι του γοητευτικου προραφαηλιτη ζωγραφου Αλμα Ταντεμα